MENU
Главная » Статьи » К 65-летию Победы

К юбилею Токкинской школы (воспоминания)
Учугэй да коллективка улэлии сылдьыбытым

Бу мин Зинендинова  Хамида Файзулловна суруйан эрэбин. Мин Токоҕо 1953-1970 сылларга,  барыта 17 сыл улэлээбитим.Онон Токону дойдум курдук саныыр этим. Мин биологияны, географияны биэрэр этим. Маҥнай  туьунан район этэ,  1954 сыллаахха  Өлуөхумэҕэ холбспута. 1957 сыллаахха школа-интернаты олохтообуттара.Онно мин отпуската суох улэлээбитим.Дьиэлэри дранканан саайан штукатуркалыыр, сыбыыр, испиэскэлиир этибит. Уөрэх аЬылларыгар барытын ыраастаан бэлэм оҥорбуппут.
Директорбыт Макаров Михаил Иннокентьевич этэ. Онтон мин воспитатель этим, ардыгар  урок да биэрэрим. Интернакка олорбут оҕолор бэрээдэктээх, учугэй оҕолор иитиллэн  тахсыбыттара. Билигин да үөрэппит учууталларын умнубаттар, кэлэн сылдьан, көрсөн  ааһаллар. Семенова Сима, Иванова Паша, Габышев Тима, Дивдевилов Коля, Кульбертинов Владимир, Габышев Коля, Семенова Шура сылдьан ааһаллар.
Учугэй да коллективка улэлии сылдьыбытым. Суохтуубун кырдьаҕастары-Киселев Вениамин Дмитривиьы, Даниловтары, Сокорутова Дэвдиэһи уонна кини кыргыттарын, Малышевтары, Спартак Прокопьевич Китчегясовы, Миронова Людмила Григорьевнаны, Миронова Мавраны уонна атыттары. Район хаьыатын ылан баран, аан маҥнай Токо туһунан баар буоллаҕына бэриэт ааҕабын. Барыгытыгар учугэйи, ситиһиини, доруобуйаны баҕара хааллым.
    Зинендинова Хамида Файзулловна






Аччык дьыллар этилэр.

Мин Киндигир начальнай оскуолатын 1940 с.бүтэрэн баран саҥа тэриллибит Токо оройуонун Уолбут орто оскуолатыгар  1941-43 сылларга үөрэммитим. Бу аччык дьыллар этилэр.
1943 сылга  7 кылааһы бүтэрбитим. Үөрэнэрим тухары интернакка олорбутум. Иитэччилэрим Егор Николаевич Сектяев, Мария Ильинична Чыбыева этилэр. Уонна учууталларым Николай Данилович Сокорутов, Семен Петрович Захаров, Николай Александрович Габышев, Тимофей Александрович Гуляев, Иннокентий Афанасьевич Аргунов, Екатерина Ивановна Литвинцева, Ксения Михайловна Баишева, Федор Николаевич Тумусов, Василий Филиппович Габышев уонна саха биллиилээх суруйаачылара Софрон Петрович Данилов, Иннокентий Илларионович Эртюков этилэр. Оскуола директора Власий Тимофеевич Слепцов этэ.  7 кылааһы бүтэрээт бухгалтер идэтин бүтэрэн баран,  1944 сылтан бэйэм колхозпар  1949 сылга диэри бухгалтерынан үлэлээбитим.
1941-45 с.с. Аҕа дойду улуу сэриитин медалынан наҕараадаламмытым.  1952 сылтан  1957 сылга диэри Совет секретарынан үлэлээбитим, онтон кэлин таба, сылгы иитиитигэр үлэлии сылдьыбытым. Кэлин пенсияҕа тахсыахпар диэри интернат, детсад поварынан үлэлээбитим.  1978 сылга пенсияҕа тахсыбытым. Үлэ ветеранабын. Кыайыы  40 сыллаах медалынан наҕараадаламмытым. Уорэммит оскуолабар, утуо суобастаах иитээччилэрбэр, дирин билиилээх учууталларбар махталым улахан. Учууталларга бары ситиһиини, доруобуйаны баҕарабын.
Нексердинова – Семенова Анастасия Алексеевна



Олоҕун   оҕо туһугар анаабыта.


Үгүс сыл тухары үөрэхпит кыһата төһөлөөх көлүөнэ ыччаты үөрэппитэ буолуой? Ол тухары араас учууталлар ким кылгас, ким уһун кэмҥэ үлэлээбиттэрэ. Сорохтор биир сиргэ, биир оскуолаҕа халбаҥнаабакка олохторун  саамай кэрэ кэмнэрин оҕо туһа диэн анаабыттара. Оннук учууталлары дьиҥнээх патриоттарынан ааҕабын. Ити дьон үлэлэригэр бэриниилээх, ирдэбиллээх дьиҥнээх педагогтар бэйэлэрин үлэлэрин түмүгүн көрө сылдьаллар, алтыһан олороллор. Оннук дьонтон биирдэстэрэ мин убаастыыр, киэн туттар учууталым – Спартак Прокопьевич Китчегясов буолар.
Спартак Прокопьевич – педагогическай үлэ ветерана, Российскай Федерация үөрэҕириитин туйгуна, аҕыйах ахсааннаах эбэҥки норуотун чулуу уола.
Спартак Прокопьевич 1934 сыллаахха Өлүөхүмэ оройуонун Тээнэ нэһилиэгэр булчут кэргэнигэр төрөөбүтэ. Аҕатын үс убайа, ийэтин түөрт убайа Аҕа дойду улуу сэриитигэр өлбүттэрэ. Ийэлээх аҕата эрдэ өлөннөр, төгүрүк тулаайах хаалбыта. Очотооҕуга Советскай былаас көмөтүнэн интернакка иитиллэн оскуолаҕа үөрэммитэ.
1960 с. Ленинградка Герцен аатынан институту ситиһиилээхтик бүтэрэн, нуучча тылын, литературатын уонна эвенкийскэй тылы үөрэтэр учууталынан ананан дойдутугар кэлбитэ. Ленинградка үөрэнэ сылдьан 1957 с. Ленинградка, Москваҕа ыытыллыбыт эдэр ыччат фестивалын лауреата буолбута.
Эдэр, талааннаах учуутал үөрэммит оскуолатыгар, Токо орто оскуола – интернатыгар үлэтин саҕалаабыта. Спартак  Прокопьевич үҥкүүгэ дьоҕурдааҕа, араас омуктар үҥкүүлэрин өрө көтөҕүллэн үҥкүүлүүрэ уонна оҕолорго үөрэппитэ.
1966 – 1969 с.с. Токо орто оскуолатын директорынан, 1969 – 1981сылларга  үөрэтэр – иитэр салаа директоры солбуйаачытынан үлэлээбитэ. 1987сыллаахха өр сыралаах үлэтэ үрдүктүк сыаналанан Российскай Федерация үөрэҕэриитин туйгуна үрдүк аат иҥэриллибитэ.
Спартак Прокопьевич общественнай үлэҕэ көхтөөхтүк кыттара. Төрөөбүт дойдутун айылҕата, төрөөбүт эбэҥкитин норуота олоҕо тупсарыгар, сайдарыгар элбэхтик сүүрбүтэ – көппүтэ.
Аҕыйах ахсааннаах норуоттарга Нерюнгри куоракка уонна Саха сирин Хотугу норуотун олохтоохторун Ассоциацияларын Москваҕа буолбут конференцияларыгар санаа атастаһыытыгар тыл эппитэ.
Олорор сиригэр Дьаархан сельсоветын депутатынан, ДНД начальнигынан, профком, охотобщество председателинэн, оскуола партийнай комитетын секретарынан үлэлээбитэ. Нэһилиэккэ ыытыллар бары тэрээһиннэргэ кыттан, концерка үҥкүүлээн, хоһоон этэн салайан дьон-сэргэ убаастабылын ылыан ылбыта. 27 сыл устата "Знание” общество пропагандиһа, лектора. Общественнай, политическай олоххо кыттан өй – санаа өттүнэн сайдыылаах, билиилээх ыччаты иитэн таһаарарга үгүс сыратын биэрбитэ.
Бочуоттаах сынньалаҥҥа да олордор, нэһилиэк общественнай үлэтиттэн туора турбатаҕа. Араас тэрээһиннэргэ көхтөөхтүк кыттара.
Убаастыыр учууталым үлэлээн – хамсаан ааспыт чаҕылхай олоҕун бар дьоммор сырдаттым. Аны учууталым үөрэммит кэммэр өйбөр – санаабар хатанан хаалбыт түгэннэрин кэпсиэм.
Улуу нуучча тылын сүмэтин-сүөгэйин, кини бары кэрэтин биллэрбит учууталынан Спартак Прокопьевич буолар. Кини биһигин 5 кылаастан үөрэппитэ. Оччолорго эдэр, кыраһыабай, уһун баттаҕын өрө тарааммыт, куруутун көстүүмнээх, хаалтыстаах, чиккэйбит көбүс – көнө уҥуохтаах учуутал кылааска киирэн кэллэҕинэ бары чуумпура түһэрбит. Спартак Прокопьевич уруоктарын наһаа кэрэхсэбиллээхтик ыытара. Литература уруогар хоһоон ааҕарын бары кэрэхсии истэрбит. Хоһоону олус чуолкайдык, чиҥник, ньиргиччи ааҕара уонна биһигиттэн ити курдук ааҕарбытын ирдиирэ. Владимир Маяковскай "Паспорт” хоһоонун астына ааҕара, мин көрдөхпүнэ Маяковскай илэ бэйэтинэн кэлэн ааҕа турар курдуга (учебникка баар хаартыскатыгар майгыннаппытым).
Өссө биир түбэлтэни өйдүүбүн. Арай уруок саҕаланыыта учууталбыт кылааска илиитинэн тугу эрэ тутуох курдук үөмэн киирэн иһэн: "Цыган на цыпочках подошел к цыпленку и ”цыц”, - диэн тоҕо барда, биһиги соһуйан ходьох гына түстүбүт уонна нуучча тылыгар бу эрэ тылларга "ц” кэнниттэн "ы” суруллар диэбитин күн бүгүҥҥэ дылы умнубаппын.
Биирдэ казах поэта Джамбул Джабаев "К Пушкину” диэн хоһоонун нойосуус үөрэтэн эттибит. Санаабар хоһооммун олус ис хоһоонноохтук эттим, онтон бүтэһигэр "Ты, Пушкин, народному сердцу родной!” диэрибин  "Ты, Пышкин” диэн тоҕо бардым, кылааһым күлэн ньиргийэн барда, учууталым эмиэ күллэ, мин ытыах санаам кэллэ, хата, учууталым "биэс” туруоран уоскуйдум. Дьэ, переменаҕа уолаттар  "Ты, Пышкин, ты, Пышкин, пышка” эҥин диэн хаадьы бөҕө буоллулар.
Билигин бэйэм өр сыл учууталлаатым. Учуутал үлэтин эппинэн – хааммынан биллим. Учуутал курдук ыарахан, учуутал курдук махталлаах үлэ суох. Учууталым Спартак Прокопьевич үөрэтэн – иитэн таһаарбыт оҕолоро улэһит дьон буолан Саха сирин бары муннуктарыгар тиийэн, арасс идэлээх дьон буолан үлэлии – хамсыы сылдьаллар. Кинилэр бары үөрэппит учууталларын умунубаттар.
Төһө даҕаны Спартак Прокопьевич бу орто дойдуга суоҕун иһин, кини олорбут олоҕун оҕолоро, сиэннэрэ, үөрэнээччилэрэ салгыыллар!
Сургутская Валентина Ильинична

Категория: К 65-летию Победы | Добавил: school_tokko (19-Янв-2013)
Просмотров: 984 | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]